SIEM nədir və nə üçün lazımdır?
Orta ölçülü şirkətdə hər gün yüz minlərlə log yaranır: istifadəçi girişləri, proses başlanğıcları, firewall qərarları, veb sorğuları. Bu loglar müxtəlif cihazlarda, müxtəlif formatda saxlanılır. Onları bir-bir açıb oxumaq mümkün deyil.
SIEM bu problemi həll edir. Bütün logları mərkəzi yerə yığır, eyni formata salır və axtarışı saniyələrə endirir. Daha vacibi, qaydalar vasitəsilə insanın gözündən qaçacaq əlaqələri görür: məsələn, eyni hesaba gecə saatlarında bir neçə uğursuz girişdən sonra uğurlu giriş və dərhal yeni istifadəçi yaradılması.
SIEM necə işləyir?
- Toplama: agentlər və ya syslog vasitəsilə Linux, Windows, şəbəkə cihazları və tətbiqlərdən loglar SIEM-ə göndərilir.
- Parsing və normallaşdırma: fərqli formatlı loglar eyni sahələrə bölünür — vaxt, istifadəçi, IP ünvanı, hadisə növü.
- Zənginləşdirmə: loga əlavə kontekst qoşulur, məsələn IP ünvanının hansı serverə aid olduğu.
- Korrelyasiya: qaydalar bir neçə hadisəni birləşdirib şübhəli ardıcıllığı müəyyən edir.
- Xəbərdarlıq: qayda işə düşəndə analitikin növbəsinə alert düşür və prioritet verilir.
- Araşdırma və hesabat: analitik alertin həqiqi və ya yanlış müsbət olduğunu yoxlayır, nəticəni sənədləşdirir.
Bu zəncirin ən zəif halqası adətən ikinci addımdır. Log düzgün parse edilməyibsə, istifadəçi adı və IP ünvanı ayrı sahəyə düşmür və heç bir qayda işləmir. Ona görə praktik SIEM işi göründüyündən daha çox məlumat keyfiyyəti işidir.
SIEM hansı komponentlərdən ibarətdir?
| Komponent | Nə edir | Wazuh / ELK-da nümunə |
|---|---|---|
| Agent / göndərici | Logu mənbədən oxuyub mərkəzə ötürür | Wazuh agent, Beats |
| Parser | Logu sahələrə bölür | Wazuh decoder-ləri, Logstash |
| Saxlama və indeks | Logları sürətli axtarış üçün saxlayır | Wazuh indexer, Elasticsearch |
| Qayda mühərriki | Şübhəli ardıcıllığı tapır | Wazuh qaydaları, Elastic detection rules |
| Dashboard | Vizual mənzərə və axtarış interfeysi | Wazuh dashboard, Kibana |
Wazuh və ELK arasında fərq nədir?
ELK (Elasticsearch, Logstash, Kibana) əslində ümumi məqsədli log platformasıdır: güclü axtarış və vizuallaşdırma verir, təhlükəsizlik funksiyalarını isə üstünə qurmaq lazımdır. Wazuh isə təhlükəsizlik üçün hazırlanıb: agent, hazır aşkarlama qaydaları, fayl bütövlüyü monitorinqi və zəiflik yoxlaması ilə gəlir.
| Meyar | Wazuh | ELK |
|---|---|---|
| Əsas məqsəd | Təhlükəsizlik monitorinqi | Ümumi log axtarışı və analitika |
| Hazır təhlükəsizlik qaydaları | Var, quraşdırma ilə gəlir | Elastic Security ilə əlavə olunur |
| Agent | Wazuh agent | Beats / Elastic Agent |
| Öyrənmək üçün | SOC işinə tez başlamaq | Log emalını dərindən anlamaq |
| Qiymət | Açıq mənbə | Əsas versiya pulsuz |
Yeni başlayan üçün ikisini rəqib kimi görmək lazım deyil. Wazuh daxilində də indeksləmə və dashboard OpenSearch əsaslıdır, yəni ELK-da öyrəndiyiniz axtarış məntiqi Wazuh-da da işinizə yarayır. İş elanlarında Splunk və ya QRadar kimi kommersiya SIEM-ləri də görünür; konsepsiya eynidir, fərq əsasən sorğu dilindədir.
SIEM-ə ilk növbədə hansı loglar göndərilməlidir?
Bütün logları birdən toplamaq cəhdi adətən uğursuz olur: yaddaş dolur, axtarış yavaşlayır, vacib siqnal səs-küyün içində itir. Daha düzgün yol hücumların ən çox iz buraxdığı mənbələrdən başlamaqdır.
- Autentifikasiya logları: Windows domen girişləri, Linux SSH girişləri, VPN və e-poçt girişləri.
- Proses yaradılması: Sysmon vasitəsilə Windows-da hansı proqramın hansı parametrlə işə salındığı.
- Firewall və proxy logları: hansı daxili maşın hansı xarici ünvanla əlaqə qurur.
- DNS sorğuları: zərərli domenlərə müraciət çox vaxt ilk burada görünür.
- Server və tətbiq logları: veb serverə gələn sorğular və xəta mesajları.
- Hesab dəyişiklikləri: yeni istifadəçi, qrup üzvlüyü və icazə dəyişiklikləri.
SIEM, EDR və SOAR arasında fərq nədir?
Bu üç termin tez-tez qarışdırılır, çünki hamısı SOC-da işlənir. Fərq onların nəyə baxdığında və nə etdiyindədir.
| Alət | Nəyə baxır | Əsas işi |
|---|---|---|
| SIEM | Bütün mənbələrin logları | Toplamaq, korrelyasiya etmək, alert yaratmaq |
| EDR | Ayrı-ayrı kompüter və serverlər | Son nöqtədə davranışı izləmək və prosesi dayandırmaq |
| SOAR | SIEM və digər alətlərdən gələn alertlər | Təkrarlanan cavab addımlarını avtomatlaşdırmaq |
Real SOC-da bu alətlər birlikdə işləyir. EDR öz hadisələrini SIEM-ə göndərir, SIEM onları digər mənbələrlə birləşdirir, SOAR isə təsdiqlənmiş alertdə avtomatik addım atır — məsələn, hesabı bloklayır və ya bilet açır. Yeni başlayan üçün ən vacibi SIEM-dir, çünki digər ikisinin məntiqi ondan keçir.
SIEM-də tipik alert necə araşdırılır?
- Alertin nə dediyini oxuyun: hansı qayda, hansı maşın, hansı istifadəçi, nə vaxt.
- Həmin istifadəçi və maşın üçün alertdən əvvəlki və sonrakı hadisələrə baxın.
- Davranışın normal olub-olmadığını yoxlayın: bu istifadəçi adətən bu saatda, bu yerdən girirmi?
- Əlaqəli göstəriciləri yoxlayın: IP ünvanı, domen və fayl hash-i əvvəllər görünübmü?
- Qərar verin: yanlış müsbət, araşdırılmalı hadisə və ya eskalasiya tələb edən insident.
- Qərarı və səbəbini qeyd edin ki, növbəti analitik eyni işi təkrar etməsin.
SIEM-də aşkarlama qaydası necə yazılır?
Qayda bir sualın formal yazılışıdır: «hansı hadisələr, hansı ardıcıllıqla, hansı müddətdə baş verərsə, bu şübhəlidir?». Hər SIEM-in öz qayda formatı var. Ona görə müdafiəçilər çox vaxt Sigma formatından istifadə edir: qayda bir dəfə Sigma-da yazılır, sonra müxtəlif SIEM-lərin dilinə çevrilir.
- Qaydanı MITRE ATT&CK texnikası ilə etiketləyin ki, hansı hücum davranışını örtdüyü aydın olsun.
- Əvvəl laboratoriyada hücumu təkrarlayın və qaydanın həqiqətən işə düşdüyünü yoxlayın.
- Normal fəaliyyətdə qaydanın neçə dəfə səhvən işlədiyini ölçün — yanlış müsbət (false positive) analitikin vaxtını yeyir.
- Qaydaya qısa izah və «alert gəldikdə nə etməli» addımlarını əlavə edin.
SIEM-lə işləyərkən ən çox hansı səhvlər edilir?
- Hər şeyi toplamaq, amma heç nəyi təhlil etməmək: lazımsız loglar həm yaddaşı doldurur, həm axtarışı yavaşladır.
- Hazır qaydaları yoxlamadan açmaq: növbəyə yüzlərlə mənasız alert düşür və analitik vacib siqnalı görmür.
- Vaxt sinxronizasiyasına baxmamaq: serverlərin saatı fərqlidirsə, hadisələrin ardıcıllığı səhv görünür.
- Windows-da əlavə telemetriya qurmamaq: standart jurnallar az detal verir, Sysmon isə proses və şəbəkə hadisələrini ətraflı yazır.
SIEM-i öyrənmək üçün haradan başlamaq lazımdır?
- Şəbəkə əsaslarını öyrənin: TCP/IP, DNS və HTTP trafikinin necə göründüyünü Wireshark-da yoxlayın.
- Linux və Windows loglarının harada saxlandığını və hansı hadisə ID-lərinin vacib olduğunu öyrənin.
- Laboratoriyada Wazuh və ya ELK qurun, iki maşından log göndərin.
- Sadə ssenari yaradın və onu SIEM-də axtarışla tapın.
- Həmin ssenari üçün qayda yazın, yanlış müsbətləri azaldın və qısa hadisə hesabatı hazırlayın.
Tez-tez verilən suallar
SIEM nədir, qısaca?
SIEM şirkətin bütün loglarını bir yerə toplayan, qaydalarla şübhəli hadisəni tapan və analitikə xəbərdarlıq göndərən təhlükəsizlik sistemidir.
SIEM ilə SOC arasında fərq nədir?
SOC təhlükəsizlik əməliyyatları mərkəzidir, yəni komanda və proseslərdir. SIEM isə həmin komandanın istifadə etdiyi əsas alətdir.
Wazuh pulsuzdur?
Bəli. Wazuh açıq mənbəlidir və öz serverinizdə və ya laboratoriyanızda lisenziyasız qurula bilər.
SIEM öyrənmək üçün nə qədər vaxt lazımdır?
Əsas iş prinsipini və sadə axtarışları bir neçə həftəyə öyrənmək olar. Qayda yazmaq və hadisə araşdırmaq isə aylarla laboratoriya praktikası tələb edir.
SIEM-i harada praktik öyrənmək olar?
Öz ev laboratoriyanızda və ya praktik təlimdə. Log Academy-nin 6 aylıq Blue Team proqramında SIEM, Sigma qaydaları və incident response fərdi laboratoriyada keçilir, oflayn və onlayn formatda. İlk dərs pulsuzdur.
Blue Team proqramında praktikada öyrən.
Blue Team →Proqram haqqında məlumat alın
Formu doldurun — proqram məsləhətçisi zəng edib müddət, qrup vaxtı və şərtlər barədə ətraflı məlumat versin.